หลายคนที่กำลังวางแผนเดินทางไปจังหวัดโทคุชิม่าอาจเคยได้ยินคำพูดว่า “ที่นี่ไม่มีรถไฟ” จนเกิดความสงสัยว่าจริงหรือไม่ ทั้งที่โทคุชิม่าก็เป็นหนึ่งในจังหวัดของญี่ปุ่นที่มีระบบรางให้บริการ ความจริงแล้วคำพูดนี้มีที่มาจากความเข้าใจเกี่ยวกับประเภทของขบวนรถที่ให้บริการในพื้นที่ ซึ่งแตกต่างจากจังหวัดอื่นของญี่ปุ่น และยังสะท้อนถึงประวัติศาสตร์การพัฒนาคมนาคมของภูมิภาคอีกด้วย
1. โทคุชิม่ามีทางรถไฟ แต่ไม่มี “รถไฟฟ้า”
หากมองในความหมายทั่วไป โทคุชิม่าไม่ได้เป็นจังหวัดที่ไม่มีรถไฟ เพราะยังมีเส้นทางรถไฟของ JR ให้บริการทั้งสำหรับการเดินทางในชีวิตประจำวันและการท่องเที่ยว แต่สิ่งที่ทำให้หลายคนเข้าใจผิดคือ รถที่วิ่งอยู่บนรางส่วนใหญ่เป็น “รถดีเซล” หรือรถที่ใช้เครื่องยนต์ ไม่ใช่รถไฟฟ้าที่รับพลังงานจากสายไฟที่อยู่เหนือศีรษะ
ด้วยเหตุนี้ เมื่อมองขึ้นไปเหนือรางจะไม่เห็นสายไฟเหมือนในเมืองใหญ่อย่างโตเกียวหรือโอซาก้า ทำให้ผู้มาเยือนรู้สึกว่าไม่มีรถไฟ ทั้งที่ความจริงแล้วเป็นเพียงการใช้ระบบขับเคลื่อนคนละประเภทเท่านั้น
2. เหตุใดโทคุชิม่าจึงไม่ได้พัฒนาระบบรถไฟฟ้า
สาเหตุสำคัญมาจากจำนวนผู้โดยสารที่ไม่มากพอจะรองรับต้นทุนการก่อสร้างระบบไฟฟ้า การเปลี่ยนเส้นทางรถไฟธรรมดาให้เป็นรถไฟฟ้าต้องลงทุนสร้างเสาไฟ สายไฟ ระบบจ่ายกระแสไฟ และโครงสร้างพื้นฐานอีกจำนวนมาก ซึ่งใช้งบประมาณสูง
นอกจากนี้ ชาวโทคุชิม่าส่วนใหญ่ยังนิยมเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัว ทำให้ความต้องการใช้รถไฟไม่ได้หนาแน่นเหมือนในเขตเมืองใหญ่ ส่งผลให้การคงระบบรถดีเซลไว้ยังคงเป็นทางเลือกที่เหมาะสมทั้งในด้านต้นทุนและการบริหารจัดการ
3. วัฒนธรรมการเรียก “รถไฟ” ของชาวโทคุชิม่า
อีกหนึ่งเอกลักษณ์ที่น่าสนใจคือ คนท้องถิ่นจำนวนมากยังเรียกขบวนรถเหล่านี้ว่า “คิฉะ” (汽車) หรือ “รถจักร” มากกว่าจะเรียกว่า “เด็นฉะ” (電車) ซึ่งแปลว่ารถไฟฟ้า แม้ว่าปัจจุบันจะไม่ได้ใช้หัวรถจักรไอน้ำแล้วก็ตาม
คำเรียกนี้สืบทอดมาจากอดีตและกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมท้องถิ่น จึงไม่ใช่เรื่องแปลกหากนักท่องเที่ยวจะได้ยินชาวโทคุชิม่าใช้คำว่า “คิฉะ” ในชีวิตประจำวัน แม้ว่าขบวนรถที่เห็นจะเป็นรถดีเซลรุ่นใหม่ก็ตาม
คำกล่าวที่ว่า “โทคุชิม่าไม่มีรถไฟ” จึงไม่ใช่ความจริงทั้งหมด เพราะจังหวัดแห่งนี้ยังมีเครือข่ายรถไฟให้บริการตามปกติ เพียงแต่เส้นทางส่วนใหญ่เป็นระบบรถดีเซลที่ไม่ได้ใช้ไฟฟ้า จึงทำให้เกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อนในหมู่ผู้ที่ไม่คุ้นเคย เมื่อเข้าใจถึงประวัติศาสตร์ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และวิถีชีวิตของคนในพื้นที่ ก็จะเห็นว่าโทคุชิม่ามีระบบขนส่งทางรางที่เหมาะสมกับบริบทของจังหวัด และยังคงเป็นส่วนสำคัญของการเดินทางมาจนถึงปัจจุบัน
สรุปเนื้อหาจาก : jrsc30tokushima.co
