สำนวนสุภาษิตญี่ปุ่นมักมีความเกี่ยวพันกับธรรมชาติและฤดูกาล อย่างฤดูใบไม้ผลิก็จะสื่อถึงการเริ่มต้นอะไรใหม่ ๆ ในฤดูหนาวก็จะสื่อถึงความเศร้าหมอง ส่วนในฤดูร้อนที่มีแสงแดดให้ความอบอุ่น ก็จะสื่อถึงความมีชีวิตชีวาของธรรมชาติและสิ่งมีชีวิต ไหน ๆ ที่ญี่ปุ่นก็ใกล้เข้าฤดูร้อนแล้ว วันนี้เรามาเรียนรู้สำนวนสุภาษิตเกี่ยวกับฤดูร้อนกันดีกว่า
1. 飛んで火に入る夏の虫
คำอ่าน tonde hi ni iru natsu no mushi
คำแปล แมลงฤดูร้อนบินเข้ากองไฟ
ใช้เปรียบเทียบการเข้าไปอยู่ในสถานการณ์อันตรายด้วยความโง่เขลา ไม่ยั้งคิด ราวกับแมลงที่โดนความสว่างสดใสของกองไฟหลอกล่อจนต้องบินเข้าไป แม้ว่าตัวเองจะโดนเผาไหม้จนตายก็ตาม ก่อนสมัยเมจิ บางครั้งใช้ว่า 愚人は夏の虫、飛んで火に入る (คนโง่คือแมลงฤดูร้อน บินเข้ากองไฟ) หรือใช้แค่ 愚人は夏の虫 (คนโง่คือแมลงฤดูร้อน) แต่หลังจากสมัยเมจิก็เปลี่ยนเป็นใช้คำว่า 飛んで火に入る夏の虫 จนถึงปัจจุบัน สำนวนนี้คล้ายกับสำนวนไทยที่ว่า แมงเม่าบินเข้ากองไฟ
2. 夏歌う者は冬泣く
คำอ่าน natsu utau mono ha fuyu naku
คำแปล ผู้ที่ร้องเพลงในฤดูร้อน จะร้องไห้ในฤดูหนาว
ในฤดูร้อนที่อุณหภูมิสูง พืชพันธุ์ธัญญาหารก็จะอุดมสมบูรณ์ ถือเป็นฤดูที่เหมาะแก่การเกษตรและเก็บเกี่ยวอาหารไว้สำหรับฤดูหนาว สำนวนนี้จึงใช้เปรียบเทียบว่าผู้ที่ใช้เวลาร้องเพลงอย่างเกียจคร้านในฤดูร้อน จะจบลงด้วยการร้องไห้ด้วยความหิวโหยและความหนาวเหน็บเมื่อฤดูหนาวอันโหดร้ายมาถึง มีความหมายเป็นนัยว่า ความพยายามในปัจจุบันจะเป็นประโยชน์ในภายหลัง เหมือนกับนิทานอีสปเรื่องมดกับตั๊กแตน ที่เจ้ามดรีบเก็บเกี่ยวอาหารแต่เจ้าตั๊กแตนเอาแต่นอนร้องเพลงจนขาดแคลนอาหารในฤดูหนาว
3. 夏は日向を行け、冬は日陰を行け
คำอ่าน natsu ha hinata wo ike, fuyu ha hikage wo ike
คำแปล ไปอยู่กลางแดดในฤดูร้อน ไปอยู่ในร่มเงาในฤดูหนาว
ในฤดูร้อนมีแดดจัด ผู้คนมักไปหลบอยู่ในร่มเงาเพื่อให้ร่างกายเย็นสบาย แต่ในฤดูหนาวมีอากาศหนาวเย็น ผู้คนก็มักไปอยู่กลางแจ้งที่มีแดดส่องถึงเพื่อให้ร่างกายอบอุ่น แต่ในสำนวนนี้จะสลับกัน คือให้ไปอยู่กลางแดดในฤดูร้อน และไปหลบในร่มเงาในฤดูหนาว ใช้เปรียบเทียบการพาตัวเองไปอยู่ในสถานการณ์ที่ยากลำบากเพื่อฝึกฝนให้ร่างกายและจิตใจแข็งแกร่งขึ้น อีกความหมายหนึ่งคือ ควรทำตัวอ่อนน้อมถ่อมตนราวกับว่ายกร่มเงาให้ผู้อื่นในฤดูร้อน และยกแสงแดดให้ผู้อื่นในฤดูหนาว แต่ในอีกนัยหนึ่งก็เป็นเหมือนคำปลอบใจเมื่อพบว่าตัวเองตกอยู่ในสถานการณ์แย่ ๆ หรือกำลังเสียเปรียบก็ได้เช่นกัน
4. 夏の小袖
คำอ่าน natsu no kosode
คำแปล โคโซเดะในฤดูร้อน
โดยทั่วไปแล้ว โคโซเดะคือกิโมโนประเภทหนึ่งที่มีแขนสั้น ซึ่งกลายมาเป็นต้นแบบของกิโนโนในปัจจุบัน แต่คำว่าโคโซเดะในสำนวนนี้หมายถึงซับในที่จะใส่กันในช่วงที่อากาศหนาวตั้งแต่ฤดูใบไม้ร่วงจนถึงฤดูใบไม้ผลิเพื่อให้ร่างกายอบอุ่น เรียกได้ว่ามีประโยชน์ในฤดูหนาว แต่ไม่มีประโยชน์ในฤดูร้อน สำนวนนี้จึงใช้เปรียบเทียบกับสิ่งที่ผิดฤดูกาล ผิดช่วงเวลา และไร้ประโยชน์ นอกจากนี้ยังมีสำนวนที่ว่า 戴く物は夏も小袖 (สิ่งที่ได้รับคือโคโซเดะในฤดูร้อน) ซึ่งเปรียบได้กับสภาพที่โลภมากจนแม้ของที่ได้มาจะไม่มีประโยชน์แต่ก็ยังรับเอามา
5. 夏の虫、氷を笑う
คำอ่าน natsu no mushi, koori wo warau
คำแปล แมลงในฤดูร้อน หัวเราะเรื่องน้ำแข็ง
แมลงในฤดูร้อนที่มีอายุขัยสิ้นสุดแค่ในฤดูร้อนล้วนไม่รู้จักฤดูหนาว มันจึงไม่เคยเห็นน้ำแข็งและหัวเราะเยาะเย้ยเพราะไม่เชื่อว่ามีน้ำที่แข็งตัวเป็นก้อนได้ สำนวนนี้เปรียบได้กับสภาพของผู้ที่รู้จักเพียงโลกใบเล็ก ๆ หรือสภาพแวดล้อมที่ตนเองอาศัยอยู่ ไม่รู้ว่าโลกภายนอกหรือสภาพแวดล้อมอื่น ๆ มีลักษณะเป็นอย่างไร คล้ายกับสำนวนไทยที่ว่า กบในกะลา
สำนวนฤดูร้อนทั้ง 5 ประโยคที่ยกมาเป็นเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้น แต่ก็ทำให้เราได้เรียนรู้ถึงวัฒนธรรมและสังคมคนญี่ปุ่นแบบเล็กๆ น้อยๆ ว่าคนญี่ปุ่นเขามีมุมมองต่อธรรมชาติกับผู้คนยังไงนะคะ
สรุปเนื้อหาจาก chiik
