โอชาสึเกะ (お茶漬け) หรือข้าวราดน้ำชา เป็นอีกหนึ่งเมนูอาหารญี่ปุ่นที่เรียบง่าย ทานกับเครื่องเคียงได้หลากหลาย บ้างก็ใส่น้ำชา บ้างก็ใส่น้ำซุปดาชิ บ้างก็ใส่น้ำร้อนธรรมดา แล้วจริง ๆ ควรใช้อะไรล่ะถึงจะถูกต้อง ? วันนี้เราจะพาไปรู้จักเมนูนี้ให้มากขึ้น รวมถึงประวัติความเป็นมาของอาหารชนิดนี้กันค่ะ
โอชาสึเกะ (お茶漬け) คืออะไร ?
โอชาสึเกะ (お茶漬け) หรือข้าวราดน้ำชา เป็นอาหารญี่ปุ่นพื้นบ้านที่เรียบง่าย ทำโดยการใช้น้ำชาหรือน้ำซุปดาชิราดบนข้าวหุงสุก ทานกับเครื่องเคียงต่าง ๆ สามารถหาทานได้ทั่วไป ทำทานเองได้อย่างง่ายดายและรวดเร็ว คำว่าโอฉะ (お茶) โดยทั่วไปจะหมายถึงชาญี่ปุ่นอย่างเซ็นฉะ บันฉะ โฮจิฉะ หรือมัทฉะ แต่นอกจากน้ำชา บ้างก็ใช้น้ำซุปดาชิหรือชาอู่หลง ใส่เครื่องเคียงต่าง ๆ เพิ่มเติมได้ตามชอบ เช่น ผักดอง สาหร่าย ปลา หรือบ๊วยดอง
อาหารอีกชนิดหนึ่งที่คล้ายคลึงกับโอชาสึเกะคือ ยูสึเกะ (湯漬け) เป็นข้าวราดน้ำร้อนธรรมดา ว่ากันว่าเป็นต้นกำเนิดของโอชาสึเกะ แต่ส่วนใหญ่ก็นิยมเรียกเหมารวมว่าเป็นโอชาสึเกะไปด้วย
ประวัติความเป็นมาของโอชาสึเกะ
ในญี่ปุ่นเริ่มมีการปลูกข้าวมาตั้งแต่ช่วงปลายสมัยโจมงจนถึงสมัยยาโยอิ แม้จะยังไม่มีข้อมูลที่แน่ชัดว่าคนญี่ปุ่นเริ่มทานโอชาสึเกะกันตั้งแต่เมื่อไหร่ แต่ก็คาดว่าคนญี่ปุ่นอาจทานข้าวกับน้ำร้อนในช่วงเวลาเดียวกับที่เริ่มปลูกข้าว บันทึกที่ยังหลงเหลืออยู่เกี่ยวกับอาหารชนิดนี้ย้อนกลับไปได้จนถึงสมัยเฮอัน (ปี 794-1185) มีคำว่า “ยูสึเกะ” (湯漬け ข้าวราดน้ำร้อน) และ “ซุยฮัน” (水飯 ข้าวสุกราดน้ำเย็น) ปรากฏในเอกสารโบราณและวรรณกรรมต่าง ๆ เช่น เก็นจิโมโนกาตาริ หนังสือข้างหมอน และนิทานพื้นบ้านญี่ปุ่น ทั้ง 2 เมนูนี้ว่ากันว่าเป็นต้นกำเนิดของโอชาสึเกะ
ในสมัยนั้นยังไม่มีเทคโนโลยีเก็บรักษาความร้อนของข้าวที่หุงสุกแล้วเหมือนในปัจจุบัน เมื่อเวลาผ่านไปข้าวจะเย็นลงและเริ่มแห้งแข็ง การราดน้ำลงบนข้าวก็อาจเป็นวิธีหนึ่งที่จะช่วยให้ข้าวนุ่มและทานได้ง่ายขึ้น ส่วนธรรมเนียมการราดน้ำชาลงบนข้าวนั้นว่ากันว่าเริ่มต้นขึ้นในสมัยเอโดะ (ปี 1603-1868) ในช่วงเวลานั้น บันฉะและเซ็นฉะเริ่มแพร่หลาย เมื่อนำมาราดข้าวจึงเรียกว่า “โอชาสึเกะ” เหล่าพ่อค้าและคนงานตามร้านค้าที่ต้องรีบทำเวลาทานอาหารในช่วงพักจึงเริ่มทานโอชาสึเกะกันเพราะสามารถทานได้อย่างง่ายดายและรวดเร็ว
โอชาสึเกะเป็นอาหารที่เรียบง่าย เพียงราดน้ำชาลงไปบนข้าว มีเครื่องเคียงแค่ผักดองอย่างเดียวก็สามารถทานได้ แต่ต่อมาก็เริ่มมีร้านโอชาสึเกะมากขึ้นและได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายในหมู่คนทั่วไป เพราะเป็นอาหารที่ทั้งทำง่ายและเร็ว ยิ่งในช่วงปลายสมัยเอโดะ บางร้านเริ่มใช้น้ำคุณภาพดีในการชงชาสำหรับเมนูโอชาสึเกะ บางร้านก็เพิ่มเครื่องเคียงอื่น ๆ นอกจากผักดอง เช่น ปลา ทสึคุดานิ และบ๊วยดอง
ในปี 1952 (โชวะที่ 27) บริษัท Nagatanien ได้เปิดตัวผลิตภัณฑ์โอชาสึเกะสำเร็จรูป “Ochazuke Nori” ที่บรรจุส่วนผสมแห้งและผงชาหรือผงซุปมาในซองเล็ก ๆ เพียงแค่โรยลงบนข้าวแล้วเติมน้ำร้อนก็จะได้โอชาสึเกะสำเร็จรูปทานได้ทันที อีกทั้งยังมีบริษัท Maruha Nichiro (เปลี่ยนชื่อเป็น Umios) และ Marumiya จำหน่ายโอชาสึเกะสำเร็จรูปเช่นกันโดยมีส่วนผสมหลากหลาย เช่น บ๊วย แซลมอน ทาราโกะ และวาซาบิ
ในปัจจุบันมีโอชาสึเกะสำเร็จรูปหลากหลายรสชาติให้เลือกตามความชอบ รวมไปถึงโอชาสึเกะเฉพาะภูมิภาคที่ใช้ส่วนผสมจากวัตถุดิบท้องถิ่นก็ได้รับความนิยมมากขึ้นเช่นกัน
โอชาสึเกะควรใส่น้ำชาหรือน้ำร้อน ?
หากแปลตามชื่อ โอชาสึเกะก็คือการใส่น้ำชา แต่ในกรณีของโอชาสึเกะสำเร็จรูป จะมีผงชาหรือผงซุปมาให้อยู่แล้ว คำแนะนำบนบรรจุภัณฑ์จะระบุว่าให้ใส่น้ำร้อน แต่บางคนเลือกใส่น้ำชาแทนซึ่งก็ไม่ผิดแต่อย่างใด สำหรับเมนูโอชาสึเกะตามร้านอาหาร บางร้านก็อาจจะไม่ใช้น้ำชา แต่เป็นน้ำซุปหรือน้ำร้อนแทนก็มี เมื่อทำทานเองที่บ้าน บางคนก็อาจจะใช้คอมบุฉะหรือมัทฉะ ดังนั้นจึงไม่มีกฎเกณฑ์ตายตัวในการทำโอชาสึเกะ แต่ละคนก็มีวิธีที่แตกต่างกันไปตามความชอบ จึงกล่าวได้ว่า โอชาสึเกะสามารถใส่ได้ทั้งน้ำชาและน้ำร้อน
วันโอชาสึเกะ
วันที่ 17 พฤษภาคมกำหนดให้เป็นวันโอชาสึเกะ โดยบริษัท Nagatanien กำหนดขึ้นในปี 2012 เนื่องในโอกาสครบรอบ 60 ปีของผลิตภัณฑ์โอชาสึเกะสำเร็จรูป “Ochazuke Nori” และยังเป็นวันครบรอบวันเสียชีวิตของนางาทานิ โซชิจิโร (โซเอ็น) (永谷宗七郎(宗円)) ผู้คิดค้นวิธีการชงเซ็นฉะ ถือเป็นเกียรติแก่ผลงานของท่าน
โอชาสึเกะเป็นอาหารเบา ๆ ทานง่ายที่เหมาะกับทั้งคนป่วย ทานแก้เมาค้าง หรือเมื่อไม่รู้สึกอยากอาหาร อีกทั้งในฤดูร้อนก็สามารถใส่น้ำเย็นทานคลายร้อนคล้ายข้าวแช่ของบ้านเรา ยิ่งมีเครื่องเคียงที่ชอบหลาย ๆ อย่างก็ทำให้การทานโอชาสึเกะสนุกขึ้นได้อีกด้วย
สรุปเนื้อหาจาก jpnculture
