เมื่อฤดูใบไม้ร่วงมาเยือน ญี่ปุ่นทั้งประเทศจะถูกแต้มด้วยสีแดง เหลือง และส้มจากใบไม้ที่ผลัดใบ กิจกรรมที่ชาวญี่ปุ่นเรียกว่า “โมมิจิการิ” หรือ “การล่าใบไม้ร่วง” จึงกลายเป็นธรรมเนียมสำคัญที่สะท้อนทั้งความงามทางธรรมชาติและวัฒนธรรมอันลึกซึ้ง
1. โมมิจิการิ: มากกว่าแค่การหาต้นเมเปิล
หลายคนอาจคิดว่า “โมมิจิการิ” หมายถึงการไปหาต้นเมเปิลแดงเพียงอย่างเดียว แต่แท้จริงแล้วคำว่า “โมมิจิ” มีความหมายกว้างกว่า ต้นไม้หลากหลายชนิดที่เปลี่ยนสีใบในฤดูใบไม้ร่วง เช่น ซากุระ แปะก๊วย เซลโคว่า หรือเฮเซล ต่างก็ถูกนับรวมเป็น “โมมิจิ” ด้วย
คำว่า “โมมิจิ” เดิมมาจากคำกริยา “โมมิซึ” หมายถึงการขยี้หรือการนวดสีเพื่อให้ติดแน่น ซึ่งภายหลังถูกใช้เปรียบเปรยกับการเปลี่ยนสีของใบไม้ในช่วงปลายปี และกลายมาเป็นคำที่ใช้เรียกใบไม้เปลี่ยนสีทั่วไป
ดังนั้น เมื่อคนญี่ปุ่นพูดถึง “การไปล่าใบไม้ร่วง” จึงไม่ได้หมายถึงการหาต้นเมเปิลอย่างเดียว แต่คือการออกไปชื่นชมความเปลี่ยนแปลงของต้นไม้ทุกชนิดที่เปลี่ยนสีในฤดูกาลนี้
2. ทำไมใบไม้ถึงเปลี่ยนสีในฤดูใบไม้ร่วง?
เบื้องหลังภาพงามของใบไม้เปลี่ยนสีคือกระบวนการทางธรรมชาติอันน่าทึ่ง ต้นไม้ผลัดใบกำลังเตรียมตัวเข้าสู่ฤดูหนาว โดยหยุดลำเลียงน้ำและอาหารไปยังใบ คลอโรฟิลล์ซึ่งทำให้ใบไม้เป็นสีเขียวค่อยๆ สลายตัว เผยให้เห็นสีเหลืองจาก แคโรทีนอยด์ และสีแดงจาก แอนโทไซยานิน
ความเข้มข้นของสีแต่ละต้นขึ้นอยู่กับปริมาณน้ำตาลที่คงค้างอยู่ในใบ หากน้ำตาลสะสมมากและมีอากาศหนาวเย็นในตอนกลางคืน ต้นไม้จะผลิตรงควัตถุสีแดงออกมามาก ทำให้เมเปิลแดงสดเป็นประกาย ในขณะที่ต้นแปะก๊วยซึ่งมีแคโรทีนอยด์มากจะเปลี่ยนเป็นเหลืองทองอร่าม
นี่คือเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ที่ทำให้ภูเขาทั้งลูกหรือสวนทั้งแห่งค่อยๆ เปลี่ยนจากสีเขียวไปสู่สีแดง เหลือง และส้มอย่างน่าตื่นตา
3. ปัจจัยที่ทำให้ใบไม้ร่วงบางปีงดงามกว่าปีอื่น
คุณเคยสงสัยหรือไม่ว่าทำไมบางปีใบไม้เปลี่ยนสีสวยสดกว่าปีอื่นๆ? คำตอบคือขึ้นอยู่กับ สามปัจจัยหลัก ได้แก่
- แสงแดดในตอนกลางวัน – ยิ่งมีแดดมาก การสังเคราะห์แสงก็ยิ่งสูง น้ำตาลที่สะสมในใบก็ยิ่งมาก
- อุณหภูมิกลางคืน – หากกลางคืนเย็นจัด แต่อุณหภูมิไม่ต่ำจนทำให้ใบเสียหาย ต้นไม้จะผลิตแอนโทไซยานินเพิ่ม ทำให้เกิดสีแดงสด
- ความชื้นและฝน – หากอากาศแห้งแล้งเกินไป ใบไม้จะร่วงก่อนเปลี่ยนสี ในขณะที่ความชื้นพอเหมาะช่วยยืดอายุความงามของใบ
นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมสถานที่ชมใบไม้เปลี่ยนสีที่มีชื่อเสียงมักอยู่ตามหุบเขาหรือริมแม่น้ำ เพราะมีทั้งแสงแดด อากาศเย็นในเวลากลางคืน และความชื้นที่เหมาะสม
โดยทั่วไป ใบไม้จะเริ่มเปลี่ยนสีเมื่ออุณหภูมิช่วงเช้าต่ำลงเหลือประมาณ 6–7°C และจะเข้าสู่จุดงดงามที่สุดราว 20–25 วันถัดมา ความรู้เล็กๆ นี้ทำให้นักเดินทางสามารถคาดการณ์ช่วงเวลาชมใบไม้เปลี่ยนสีได้แม่นยำขึ้น
4. เหตุผลที่ชาวญี่ปุ่นเรียกว่า “การล่าใบไม้ร่วง”
คำว่า “การิ” (狩り) ในภาษาญี่ปุ่นหมายถึงการล่า เช่น การล่าสัตว์หรือจับนก แต่ต่อมาได้ขยายความหมายจนรวมถึงกิจกรรมเก็บผลไม้หรือแม้กระทั่งการชมดอกไม้ ดังนั้น “โมมิจิการิ” จึงหมายถึง “การออกไปล่าใบไม้” หรือพูดอีกอย่างคือ “การออกไปชื่นชมใบไม้เปลี่ยนสี”
กิจกรรมนี้เริ่มต้นในสมัย เฮอัน (ค.ศ. 794–1185) โดยชนชั้นสูงจะจัดงานเลี้ยงใต้ต้นไม้ที่กำลังเปลี่ยนสี พร้อมดื่มสาเกและแต่งกลอนวากะเพื่อบรรยายความงามของฤดูใบไม้ร่วง ต่อมาในสมัยเอโดะ กิจกรรมนี้จึงแพร่หลายไปยังชนชั้นสามัญชน กลายเป็นธรรมเนียมการท่องเที่ยวที่ยังคงสืบต่อมาจนปัจจุบัน
หากเปรียบเทียบกับ “ฮานามิ” (การชมดอกซากุระในฤดูใบไม้ผลิ) แล้ว “โมมิจิการิ” คือเวอร์ชันฤดูใบไม้ร่วงที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างชาวญี่ปุ่นกับธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง
5. ตำนานปีศาจหญิง “โมมิจิ” และที่มาของชื่อเรียก
เบื้องหลังคำว่า “การล่าใบไม้ร่วง” ยังมีเรื่องเล่าเชิงตำนานที่น่าสนใจ โดยเฉพาะเรื่องราวของ ปีศาจหญิงโมมิจิ บนภูเขาโทงาคุชิ
ตำนานเล่าว่า ปีศาจโมมิจิแปลงกายเป็นหญิงสาวงาม จัดงานเลี้ยงใต้ต้นเมเปิลเพื่อหลอกล่อมนุษย์ที่เดินทางผ่านมา วันหนึ่งแม่ทัพไทระ โนะ โคเรโมจิ ได้รับคำสั่งจากจักรพรรดิให้ปราบปีศาจตนนี้ เขาถูกเชิญเข้าสู่งานเลี้ยงและหลงกลจนเกือบเสียท่า แต่โชคดีที่เทพเจ้ามาปรากฏในความฝัน มอบดาบศักดิ์สิทธิ์ให้เขา เมื่อโคเรโมจิตื่นขึ้น เขาจึงสามารถใช้ดาบปราบปีศาจโมมิจิได้สำเร็จ
ตำนานนี้ไม่เพียงสะท้อนความเชื่อเรื่องสิ่งลี้ลับในภูเขา แต่ยังชี้ให้เห็นว่า ความงดงามของใบไม้ร่วงมีพลังดึงดูดใจราวกับเวทมนตร์ ถึงขั้นถูกตีความว่าเป็นเสน่ห์ของปีศาจ และตำนานนี้ยังคงถูกเล่าขานผ่านการแสดง ละครโนห์เรื่อง “โมมิจิการิ” มาจนทุกวันนี้
“โมมิจิการิ” คือการผสมผสานทั้งวิทยาศาสตร์ ธรรมชาติ วัฒนธรรม และตำนานเข้าด้วยกัน การออกไป “ล่าใบไม้ร่วง” ไม่ได้หมายถึงการเก็บเกี่ยว แต่คือการชื่นชมช่วงเวลาที่ธรรมชาติงดงามที่สุดในรอบปี และนี่เองคือเหตุผลที่ทั้งชาวญี่ปุ่นและนักท่องเที่ยวต่างเฝ้ารอคอยฤดูใบไม้เปลี่ยนสีเสมอ
สรุปเนื้อหาจาก : allabout.co.jp
